Genezen is mooi, voorkomen beter

Voorkomen is beter dan genezen – dat gezegde krijgt in Maastricht een heel concrete betekenis. Al sinds de oprichting zet het Maastricht UMC+ gezondheid en vitaliteit centraal, niet alleen in de behandelkamer maar ook daarbuiten. Met programma’s als het Vitaliteitsloket, Lopend naar de OK en Gezonde Basisschool van de Toekomst helpen het ziekenhuis en de universiteit mensen om bewuster te leven, gezonder te eten en meer te bewegen. ‘We doen heel veel aan preventie,’ vertelt Lieve Vonken, adviseur Preventie en Vitaliteit. ‘We lopen in Zuid-Limburg zelfs voorop, alleen heeft de buitenwacht dat nog niet in de gaten.’

Impact in de regio

Lieve Vonken is onderzoeker en werkt daarnaast voor het team dat het Maastricht UMC+ als Kennis- en Expertisecentrum Preventie en Vitaliteit ondersteunt en faciliteert. ‘Nooit van gehoord zeker’, zegt ze. ‘Dat geldt zelfs voor veel artsen in het ziekenhuis en onderzoekers in de universiteit. Geen probleem, daarom is het team namelijk opgericht: laten zien dat preventie een prioriteit is in zowel het ziekenhuis als Maastricht University Faculty of Health, Medicine and Life Sciences. Het team is ook nadrukkelijk een samenwerkingsproject van universiteit en ziekenhuis. Het ondersteunt de positionering van het Maastricht UMC+ als Kennis- en Expertisecentrum Preventie en Vitaliteit, waarmee we impact willen maken in de regio en heel Limburg. Met concrete projecten en programma’s op basis van wetenschappelijk onderzoek die bewijzen dat met preventie enorm veel gezondheidswinst te behalen valt.’

Veertig resultaten

Het team is opgericht in 2024, dat klinkt toch als iets nieuws. ‘Jawel’, vervolgt de in Maastricht opgeleide wetenschapper, ‘maar we zijn niet op nul begonnen. Preventie was al een speerpunt bij de oprichting van de medische faculteit in 1976 en er lag al een stevig fundament vanuit de strategische koers van het Maastricht UMC+: Gezond Leven. We hebben, samen met veel collega’s, in kaart gebracht wat er allemaal al gebeurt op het gebied van preventie en vitaliteit. We kwamen tot meer dan veertig aansprekende resultaten. Neem de Gezonde Basisschool van de Toekomst, gericht op gezond eten en bewegen voor de basisscholen. @ease, gericht op mentale gezondheid voor jongeren. We zijn zelf het medicijn, om alzheimer af te remmen. COACH, om overgewicht tegen te gaan. SuperFIT, Goedkoop Gezonde Voeding, Partner in Balans. Echt te veel om op te noemen, vanuit echt alle disciplines in het ziekenhuis en de faculteit. Het Maastricht UMC+ is dus wel degelijk heel druk met preventie.’

Vitaliteitsloket

Nog een aansprekend voorbeeld is het Vitaliteitsloket, open sinds 2024. ‘Hier kunnen patiënten terecht die zijn doorverwezen door onze zorgprofessionals’, legt Anke Peters-Vroomen, teamleider van het Vitaliteitsloket, uit. ‘Veelal mensen die het advies hebben gekregen om hun leefstijl aan te passen. Meer bewegen, stoppen met roken bijvoorbeeld, afvallen, gezonder eten. Of mensen die het mentaal moeilijk hebben, eenzaam zijn of kampen met geldproblemen. Mooi die adviezen van zorgverleners. Maar hoe doe je dat, afvallen, stoppen met roken, een sportclubje vinden? Voor dat soort gesprekken heeft de zorgverlener geen tijd en dat geldt eigenlijk ook voor de huisarts. Bij het Vitaliteitsloket hebben we wel de tijd en weten we de weg.’

Zorgnetwerk

Inmiddels werken er drie ervaren adviseurs bij het Vitaliteitsloket die meer en meer inzicht krijgen in het zorgnetwerk. ‘Vooral hier in Zuid-Limburg’, vervolgt Anke Peters-Vroomen. ‘We verwijzen naar diëtisten, leefstijlcoaches, fysiotherapeuten en andere deskundigen. Maar ook naar organisaties zoals Maastricht Sport en het Beweeghuis. Zij weten waar de sporten wandelclubjes zitten, de buurthuizen met activiteiten, de sportscholen. Veelal laagdrempelige en betaalbare opties dicht bij huis, vaak zelfs gratis, waar mensen in een goede en ontspannen sfeer fitter kunnen worden. Waar ze sociale contacten vinden en meedoen aan de maatschappij. Want een medische behandeling of ingreep is één ding, herstel en gezond blijven heeft ook alles te maken met een gezonde leefstijl. Bewegen, voeding en sociale contacten.’

Preventie werkt

Voorlopig is het Vitaliteitsloket alleen open voor patiënten die zijn doorverwezen door de artsen van het Maastricht UMC+. Het is echter de bedoeling om het loket breder toegankelijk te maken. ‘Samen met Zuyderland, waar ook zo’n loket functioneert’, weet Anke, ‘ MIK & PIW Groep, en hopelijk meer instellingen. We willen heel Limburg bedienen. Na de eerste onderzoeken kunnen we al aansprekende resultaten overleggen. Van de vierhonderd patiënten die we vorig jaar zagen, zijn er driehonderd daadwerkelijk actief aan de slag gegaan met hun leefstijl, meestal in clubverband. Verder onderzoek moet aantonen of ze ook gezonder zijn, maar daar heb ik weinig twijfels over. Eerdere studies laten zien dat preventie werkt. Minder mensen belanden in het ziekenhuis, herstellen sneller.’

Lopend naar de OK

Wetenschappelijk onderzoek is ook de basis voor een aantal preventieprogramma’s binnen het ziekenhuis zelf. Zo is er het programma Lopend naar de OK. ‘Patiënten die geopereerd worden, hoeven zich pas vlak vóór de operatie te melden en niet een dag eerder zoals gebruikelijk’, vertelt Rafke Briels, projectleider bij Preventie en Vitaliteit. ‘Dat geeft minder stress, mensen houden meer de eigen regie en vinden dat prettig. Het lijkt erop dat mensen sneller herstellen van de operatie. Bovendien scheelt het de kosten van een dure opnamedag. De pilot met deze aanpak bij onder andere darmoperaties was succesvol en wordt verder uitgebreid.’ Bewezen succesvol is ook het programma Preklinische optimalisatie. Ofwel: gezonder erin, gezonder eruit. Rafke: ‘Het idee is om zo fit mogelijk een opname in het ziekenhuis te ondergaan. Dat kan door in de aanloop naar de ingreep te bewegen, gezonder te eten met meer eiwitten. Hiermee is inmiddels in wetenschappelijke studies veel ervaring opgedaan en de effecten zijn heel positief. Daarom willen we het nu verder uitrollen. Vaak gaan de patiënten na de operatie door met bewegen en gezond eten. Dubbele winst dus en perfect passend in de preventiegedachte.’

Financiering

Preventie is dus een prioriteit bij het Maastricht UMC+. Knelpunt blijft de financiering. ‘Klopt’, rond Lieve af. ‘Maar hoe meer we bewijzen dat de programma’s werken, hoe interessanter het wordt voor de verzekeraars. Preventie is één remedie om de zorg betaalbaar en bereikbaar te houden.’