Nieuws

Kansen en behoeften voor het Zuid-Limburgse preventielandschap

Wat gebeurt er als professionals uit verschillende domeinen gaan samenwerken om het preventielandschap (het totaaloverzicht van alle organisaties, regelingen, en activiteiten die zich richten op gezondheid, leefstijl en het voorkomen van ziekten) van Zuid-Limburg te optimaliseren? Het levert waardevolle, concrete aanbevelingen op voor duurzame, domeinoverstijgende samenwerking op het gebied van preventie. Een regionale groep van verbinders en bestuurders van onder andere GGD Zuid-Limburg, Maastricht UMC+, CZ, MIK & PIW Groep namens het voorliggend verbond, gemeenten en Burgerkracht Limburg deelt ze graag.

Het begin

Een jaar geleden onderschreef de Bestuurlijke Regiegroep Zuid-Limburg (nu Bestuurlijk Gezond Zuid Limburg) de Visie op Preventie. Deze visie werd geschreven met het doel om eenheid van taal te creëren. Er zijn namelijk heel veel mensen betrokken bij preventie in Zuid-Limburg, in verschillende rollen. Al deze mensen hebben eigen ervaringen en een eigen referentiekader.

Het vervolg

Na het opstellen van de Visie op Preventie was een van de volgende stappen het versterken van de samenhang tussen de vele initiatieven en plannen die er al zijn. Een groep verbinders (ambtelijk) en bestuurders van GGD Zuid-Limburg, Maastricht UMC+, CZ, MIK & PIW Groep, gemeenten en Burgerkracht Limburg ging hier in december 2025 mee aan de slag. 

Complex preventielandschap 

Hoe begin je met een breed vraagstuk als dit? Een logische eerste stap lijkt het in kaart brengen van het complete preventielandschap van Zuid-Limburg. Eerder zijn al meerdere pogingen daartoe gedaan. Het blijkt vrijwel onmogelijk. Preventie raakt zo ongeveer alle domeinen: van zorg en welzijn tot sport en bewegen, onderwijs, leefomgeving en bestaanszekerheid. Daardoor is zelfs een globale inventarisatie al complex. Maar in Zuid-Limburg kunnen we wel nog beter van elkaar leren wat we al aan preventie doen. Daartoe volgde een verkenning.

Belangrijke inzichten

Deze verkenning laat zien hoeveel er al gebeurt in de regio. Veel organisaties, netwerken en samenwerkingen zetten zich dagelijks in voor gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen in de regio. Hoe uitgebreid, veelzijdig en versnipperd het preventielandschap van Zuid-Limburg is blijkt uit de voorbeelden in onderstaand figuur. De afbeelding is nadrukkelijk geen compleet overzicht, maar illustreert wel al diverse partijen, initiatieven en samenwerkingen die actief zijn in de regio. 

samenhang op preventie

 

Opbrengsten

De afgelopen fase heeft meer opgeleverd. We zetten het op een rijtje: 

  • een verkenning van preventie-initiatieven;
  • de positionering van deze initiatieven binnen de preventiepiramide (zie het figuur);
  • procesreflecties die inzicht geven in succesfactoren en belemmeringen voor samenwerking;
  • door het gezamenlijk doorlopen proces hebben de zorg, het sociaal domein en de publieke gezondheid elkaar beter leren kennen en zijn ze meer dezelfde taal gaan spreken;
  • concrete aanbevelingen.

Aanbevelingen

De groep verbinders komt met vier aanbevelingen voor meer samenwerking en samenhang op preventiegebied: 

  1. Verbinding. Werk vanuit de inhoud, betrek de juiste mensen en leer elkaar goed kennen;
  2. Randvoorwaarden. Neem de tijd om relaties op te bouwen, maak rollen en verwachtingen expliciet, monitor en stop met wat niet werkt; 
  3. Kennisinfrastructuur, inzicht en afstemming. Leer elkaars krachten kennen en wissel continue kennis uit, werk vanuit praktijkvragen en evalueer of het preventie-aanbod matcht met de behoefte uit de regio; 
  4. Burgerperspectief. Zorg voor inbedding van burgerparticipatie in projecten en organisaties door verantwoordelijkheid, budget en mandaat expliciet te maken, werk vanuit een gedeelde visie op inwonerparticipatie met een prominente plaats voor de participatiehub. 

Het vervolg

Op basis van deze aanbevelingen worden vervolgstappen gezet. GGD Zuid-Limburg, Maastricht UMC+ en Voorliggend Verbond (samenwerkende welzijnsorganisaties in Zuid-Limburg) werken een voorstel uit voor de inrichting en werkwijze van de Ontwikkelgroep Preventie. In het najaar ’26 komen de bestuurders bijeen om bestuurlijke vervolgstappen te bespreken. De ontwikkelgroep gaat met bovenstaande aanbevelingen aan de slag. 

Meer weten of meedenken?

Bijkijk de visuele samenvatting hier: Nieuwsbericht ontwikkelgroep preventie óf Neem contact op met Lieve Vonken (l.vonken@maastrichtuniversity.nl), Patricia Senden (patricia.senden@ggdzl.nl) of Charlotte Heuijerjans (charlotte.heuijerjans@mik-piwgroep.nl), regisseurs ontwikkelgroep Preventie. 

Tijdens onze verkenning hebben we veel collega’s in de regio gesproken die zich eveneens hebben ingezet om delen van het landschap in kaart te brengen. Omdat we het belangrijk vinden dat we elkaar in de regio weten te vinden, noemen we hier een aantal van die collega’s. We leerden onder andere over:

  • Bestaande overzichten zoals die van specifieke (preventie-)initiatieven… 
    • …in Parkstad (contact met Sandy Deckers, Michele van den Bragt en https://www.naviegator.nl - contact met Berry Jacobs);
    • …in Heerlen Noord (contactpersoon: Ron Meijer);
    • …gerelateerd aan positieve gezondheid in Zuid-Limburg (contactpersoon: Loek Vaessen); 
    • …in wijkscans (door Sofie Verbindt);
    • …in de Pluswijken (contactpersoon: Thomas Gelissen). 
  • Het beweegaanbod per regio (bijvoorbeeld Soeple.nl  voor Sittard Geleen, Beweegwijzer Vaals, Limburg Atletics, Maastricht Sport, Heel Heerlen Beweegt).
  • Onderzoek naar…
    • …de impact van de transformatieplannen in Zuid-Limburg (door Dirk Ruwaard en Peter-Paul Essers, DOT-ZL);
    • …samenwerkingen op het gebied van zorg en welzijn in Zuid-Limburg (door Daan Westra en Robin Peeters, Universiteit Maastricht).
Geef uw mening over de website, of vertel ons hoe wij onze website kunnen verbeteren.